Krzy\u017cak ogrodowy \u2013 Araneus diadematus<\/em> Clerck, 1757<\/p>\n Nazwa Araneus diadematus<\/i> pochodzi od\u0142aci\u0144skich s\u0142\u00f3w Araneus<\/i> = paj\u0105k idiadematus<\/i> = ze wzorem diademu, za\u015b charakterystyczny krzy\u017c na odw\u0142oku nawi\u0105zuje do innej, pospolitej nazwy gatunku: paj\u0105k krzy\u017cak. Krzy\u017cak ogrodowy nale\u017cy do rodziny krzy\u017cakowatych (Araneidae), licz\u0105cej ok. 3000 gatunk\u00f3w i znanej ze wszystkich kontynent\u00f3w (z wyj. Antarktydy). Ok. 50 gatunk\u00f3w wyst\u0119puje w Europie \u015arodkowej. Odw\u0142okowy wz\u00f3r barwny krzy\u017caka ogrodowego tworz\u0105, zdeponowane pod osk\u00f3rkiem kryszta\u0142y guaniny, uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w 4 bia\u0142e paski i centraln\u0105 plamk\u0119 (czasami wszystkie\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105). Ponadto, widoczny jest dese\u0144 w kszta\u0142cie li\u015bcia. Odw\u0142ok jest najszerszy w 1\/3 d\u0142ugo\u015bci i ma kszta\u0142t tr\u00f3jk\u0105tny; dla por\u00f3wnania: u A. quadratus<\/i> i A. marmoreus<\/i> jest najszerszy w po\u0142owie d\u0142ugo\u015bci i ma okr\u0105g\u0142y zarys. Paj\u0105k ogrodowy wyst\u0119puje w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach: na skrajach las\u00f3w, na\u0142\u0105kach i w ogrodach, st\u0105d tak cz\u0119sto mamy szans\u0119 spotka\u0107 go, obserwowa\u0107 i podziwia\u0107 jego niezwyk\u0142e sieci. Christoph H\u00f6rweg & Marek \u017babka<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Europejski Paj\u0105k Roku 2010<\/p>\n Krzy\u017cak ogrodowy \u2013 Araneus diadematus<\/em> Clerck, 1757<\/p>\n Nazwa Araneus diadematus<\/i> pochodzi od\u0142aci\u0144skich s\u0142\u00f3w Araneus<\/i> = paj\u0105k idiadematus<\/i> = ze wzorem diademu, za\u015b charakterystyczny krzy\u017c na odw\u0142oku nawi\u0105zuje do innej,<\/p>\n …<\/span><\/p>\n
\nJest to jeden z najbardziej znanych paj\u0105k\u00f3w \u015bwiata. \u015awiadczy o tym cho\u0107by liczba wej\u015b\u0107 na strony www (Google): tylko dla niemieckiej nazwy \u201eGartenkreuzspinne\u201c by\u0142o ich w roku 2009 166 tys., a dla nazwy Araneus diadematus<\/i> – ponad 57 tys.<\/p>\n
\nKrzy\u017cakowate to stosunkowo du\u017ce paj\u0105ki: samice wi\u0119kszo\u015bci gatunk\u00f3w mierz\u0105 10-18 mm, za\u015b samce 5-9 mm d\u0142ugo\u015bci, nie licz\u0105c n\u00f3g. Te ostatnie s\u0105 zwykle do\u015b\u0107 d\u0142ugie i uzbrojone w silne kolce. Cech\u0105 przedstawicieli rodziny s\u0105 tak\u017ce sieci\u0142owne: najcz\u0119\u015bciej pionowe, zbudowane z lepkiej spirali rozpi\u0119tej na promieniach. Zdarzaj\u0105 si\u0119 modyfikacje tego planu: sie\u0107 mo\u017ce mie\u0107 posta\u0107 poziomej p\u0142aszczyzny, drabinki, mo\u017ce zawiera\u0107 struktury maskuj\u0105ce i wzmacniaj\u0105ce, itp. a niekt\u00f3re gatunki zarzuci\u0142y budow\u0119 sieci ca\u0142kowicie.
\nObok naszego wybra\u0144ca, do rodziny krzy\u017cakowatych nale\u017c\u0105 tak\u017ce inne pospolite gatunki, np. krzy\u017cak\u0142\u0105kowy (Araneus quadratus<\/i>), krzy\u017cak dwubarwny (Araneus marmoreus<\/i>) czy ko\u0142osz sto\u017ckowaty (Cyclosa conica<\/i>).<\/p>\n
\nUbarwienie krzy\u017caka ogrodowego jest bardzo zr\u00f3\u017cnicowane: od \u017c\u00f3\u0142tego, przez czerwonawe, po r\u00f3\u017cne odcienie br\u0105zu. Samce maj\u0105 5-10 mm a samice 12-17 mm d\u0142ugo\u015bci.
\nKrzy\u017cak ogrodowy buduje du\u017ce okr\u0105g\u0142e, pionowe sieci o strukturze promienistej, zwykle nisko nad ziemi\u0105 lub na ni\u017cszych ga\u0142\u0119ziach drzew i krzew\u00f3w. W odr\u00f3\u017cnieniu od innych przedstawicieli rodzaju Araneus<\/i>, A. diadematus<\/i> zwykle sp\u0119dza dzie\u0144 w centrum sieci. Czatownia – u innych gatunk\u00f3w obecna na peryferiach sieci – tutaj obserwowana jest rzadziej.
\nSieci krzy\u017caka s\u0105 technicznym i biologicznym majstersztykiem i stanowi\u0105 najlepszy przyk\u0142ad na to, jak niewielka ilo\u015b\u0107 prz\u0119dzy mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 do zbudowania efektywnego narz\u0119dzia\u0142ow\u00f3w. Sie\u0107 potrzebuje tylko kilku punkt\u00f3w zaczepienia, mimo to jest mocna, skuteczna i elastyczna. Sygna\u0142y docieraj\u0105ce od szamocz\u0105cej si\u0119 zdobyczy s\u0105 przenoszone przez drgaj\u0105ce nici do miejsca pobytu paj\u0105ka. Geometryczna budowa sieci pozwala na szybk\u0105 orientacj\u0119 co do miejsca uwi\u0119zienia ofiary, na jej b\u0142yskawiczne znalezienie, omotanie prz\u0119dz\u0105 i u\u015bmiercenie. Poruszaj\u0105c si\u0119 po sieci, paj\u0105k unika kontaktu z lepkimi ni\u0107mi spirali\u0142ownej a strategia omotywania – cz\u0119sta u paj\u0105k\u00f3w, pozwala zabi\u0107 ofiar\u0119 bez wchodzenia z ni\u0105 w bliski i niebezpieczny kontakt. Uszkodzona sie\u0107 jest regularnie naprawiana lub zjadana, recykling jest bowiem sposobem oszcz\u0119dzania cennego, bia\u0142kowego materia\u0142u.
\nInny rodzaj prz\u0119dzy wykorzystywany jest to budowy kokon\u00f3w, chroni\u0105cych jaja i m\u0142ode. We wrze\u015bniu i pa\u017adzierniku samica buduje liczne kokony z \u017c\u00f3\u0142tej, we\u0142nistej prz\u0119dzy. M\u0142ode opuszczaj\u0105 kokon po przezimowaniu, osi\u0105gaj\u0105c dojrza\u0142o\u015b\u0107 w ci\u0105gu lata. Gatunek zwykle \u017cyje do 2 lat.<\/p>\n
\nWarto pami\u0119ta\u0107 o wa\u017cnej biologicznej roli krzy\u017caka, i paj\u0105k\u00f3w w og\u00f3le: jako drapie\u017ccy zjadaj\u0105cy muchy, komary czy inne owady, odgrywaj\u0105 niezwykle istotn\u0105 rol\u0119 w utrzymywaniu r\u00f3wnowagi w przyrodzie.
\nUroda paj\u0105k\u00f3w, niezwyk\u0142a r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ich budowy i \u017cyciowych strategii, fascynuj\u0105 nie tylko badaczy, ale rosn\u0105c\u0105 rzesz\u0119 mi\u0142o\u015bnik\u00f3w przyrody w jej najbardziej spektakularnych przejawach.<\/p>\n