Hyptiotes paradoxus<\/em> (C. L. Koch) \u2013 prz\u0105stnik<\/p>\n W ci\u0105gu milion\u00f3w lat ewolucji natura zaowocowa\u0142a r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 organizm\u00f3w, ich zachowa\u0144 i wytwor\u00f3w, przybieraj\u0105c czasami najdziwniejsze formy. Paj\u0105ki i ich sieci to z pewno\u015bci\u0105 jeden z najbardziej spektakularnych przejaw\u00f3w biologicznej ewolucji. Dotyczy to tak\u017ce Hyptiotes paradoksus<\/i> – Europejskiego Paj\u0105ka Roku 2009. Ma on kilka niezwyk\u0142ych cech, kt\u00f3re zapewne zdecydowa\u0142y o nadaniu mu nazwy gatunkowej (paradoxus<\/i> = dziwny, paradoksalny).<\/p>\n Jego rozmiary s\u0105 niewielkie (d\u0142ugo\u015b\u0107 3\u20136 mm), ubarwienie nie rzuca si\u0119 w oczy (jasnoszare, br\u0105zowawe lub ciemniejsze, cz\u0119sto z ja\u015bniejszym wzorem jasnych, cz\u0119\u015bciowo pierzastych w\u0142os\u00f3w) a tryb \u017cycia skryty – g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d suchych patyczk\u00f3w w lasach iglastych. Jego odw\u0142ok ma kszta\u0142t lekko sto\u017ckowaty a sylwetka jest do\u015b\u0107 kr\u0119pa, zar\u00f3wno gdy idzie o nogi, jak i reszt\u0119 cia\u0142a. Inn\u0105 cech\u0105, kt\u00f3r\u0105 \u201etr\u00f3jk\u0105tny paj\u0105k\u201d dzieli z ok. 50 europejskimi gatunkami, jest budowa aparatu prz\u0119dnego i specyficzny rodzaj prz\u0119dzy. Zazwyczaj paj\u0105ki maj\u0105 3 pary k\u0105dzio\u0142k\u00f3w prz\u0119dnych – w postaci kr\u00f3tkich wyrostk\u00f3w na ko\u0144cu odw\u0142oka. Na ich wierzcho\u0142kach znajduj\u0105 si\u0119 brodawki prz\u0119dne, po\u0142\u0105czone z gruczo\u0142ami wewn\u0105trz cia\u0142a. Wydostaj\u0105ca si\u0119 z brodawek prz\u0119dza przyjmuje na og\u00f3\u0142 posta\u0107 nici, s\u0142u\u017c\u0105cych do budowy sieci, asekuracji, tkania oprz\u0119d\u00f3w czy kokon\u00f3w. Niekt\u00f3re paj\u0105ki, w tym nasz wybraniec, maj\u0105 dodatkow\u0105 struktur\u0119. Jest ni\u0105 siteczko prz\u0119dne, tzw. cribellum<\/i> [st\u0105d nazwa: paj\u0105ki Cribellate<\/i>, odnosz\u0105ca si\u0119 do przedstawicieli r\u00f3\u017cnych rodzin]. Siteczko po\u0142o\u017cone jest przed kadzio\u0142kami i pochodzi prawdopodobnie od ich zmodyfikowanej czwartej pary (spotykanej u kopalnych paj\u0105k\u00f3w pierwotnych i niekt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142czesnych). Prz\u0119dza jest wyczesywana z cribellum<\/i> przez grzebie\u0144 prz\u0119dny zwany calamistrum<\/i>. Jest on zbudowany ze szczecin i zlokalizowany na ostatniej parze n\u00f3g. Wysnute z cribellum<\/i> nici \u0142owne s\u0105 bardzo delikatne, we\u0142niste i przypominaj\u0105 moher. S\u0105 przy tym 4-krotnie bardziej chwytne ni\u017c nici krzy\u017cak\u00f3w, wykazuj\u0105 te\u017c wi\u0119ksz\u0105 trwa\u0142o\u015b\u0107, bo brak im kropel lepkiej substancji, kt\u00f3ra mog\u0142aby \u0142atwo wysycha\u0107.<\/p>\n Z punktu widzenia arachnofob\u00f3w, zalet\u0105 prz\u0105stnika jest to, \u017ce, podobnie jak inne gatunki z rodziny Uloboridae, nie ma gruczo\u0142\u00f3w jadowych. Uleg\u0142y one redukcji w trakcie ewolucji, ofiara jest wi\u0119c unieruchamiana prz\u0119dz\u0105. Przed posi\u0142kiem nale\u017cy zdobycz \u201erozpakowa\u0107\u201d a nici zje\u015b\u0107. Ich bia\u0142ko jest zbyt cenne, aby mia\u0142o si\u0119 zmarnowa\u0107. Podobnie jak u innych paj\u0105k\u00f3w, trawienie odbywa si\u0119 poza cia\u0142em: przy u\u017cyciu enzym\u00f3w \u015bliny. Potem p\u0142ynna zawarto\u015b\u0107 jest wsysana.<\/p>\n Kolejne dziwactwo prz\u0105stnika zwi\u0105zane jest z rozrodem. Podobnie jak inne paj\u0105ki, Hyptiotes paradoxus<\/i> nie ma penisa a narz\u0105dy kopulacyjne nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 uk\u0142adu rozrodczego. Zlokalizowane na nogog\u0142aszczkach, s\u0142u\u017c\u0105 do transferu spermy i maj\u0105 skomplikowan\u0105 struktur\u0119 – dopasowan\u0105 do \u017ce\u0144skich narz\u0105d\u00f3w kopulacyjnych jak klucz do zamka. Prawie u wszystkich paj\u0105k\u00f3w narz\u0105dy te s\u0105 ma\u0142e lub \u015bredniej wielko\u015bci, natomiast u Hyptiotes paradoxus<\/i> dor\u00f3wnuj\u0105 d\u0142ugo\u015bci g\u0142owotu\u0142owia (!!!).<\/p>\n Prz\u0105stnik jest pospolitym gatunkiem, wyst\u0119puj\u0105cym od zachodniej Europy, po wschodni\u0105 Azj\u0119. \u017byje w borach (w Polsce g\u0142\u00f3wnie w \u015bwierkowych, rzadziej w sosnowych), siedz\u0105c zwykle w pozycji \u201ezrelaksowanej\u201d (st\u0105d nazwa rodzajowa Hyptiotes<\/i> = le\u017c\u0105cy na grzbiecie, leniwy, nieaktywny). Kamufla\u017c i niewielka ruchliwo\u015b\u0107 s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 strategii, zwi\u0119kszaj\u0105cej szanse prze\u017cycia.<\/p>\n Letnie i wczesnojesienne w\u0119dr\u00f3wki sprzyjaj\u0105 obserwacjom przyrody. Mo\u017ce warto rozejrze\u0107 si\u0119 uwa\u017cniej, by znale\u017a\u0107 Europejskiego Paj\u0105ka Roku 2009 i podziwia\u0107 jego niezwyk\u0142e, po\u0142yskuj\u0105ce w s\u0142o\u0144cu sieci?<\/p>\n Peter J\u00e4ger &\u00a0Marek \u017babka<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Europejski Paj\u0105k Roku 2009<\/p>\n Hyptiotes paradoxus<\/em> (C. L. Koch) \u2013 prz\u0105stnik<\/p>\n W ci\u0105gu milion\u00f3w lat ewolucji natura zaowocowa\u0142a r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 organizm\u00f3w, ich zachowa\u0144 i wytwor\u00f3w, przybieraj\u0105c czasami najdziwniejsze formy. Paj\u0105ki i ich sieci to z pewno\u015bci\u0105 jeden z najbardziej spektakularnych przejaw\u00f3w biologicznej ewolucji.<\/p>\n …<\/span><\/p>\n
\nDo osobliwych cech prz\u0105stnika nale\u017cy niew\u0105tpliwie jego sie\u0107. Ma ona ok. 20 cm d\u0142ugo\u015bci i wygl\u0105da jak jedwabny tr\u00f3jk\u0105t. W por\u00f3wnaniu z kompletn\u0105, promienist\u0105 sieci\u0105 spotykan\u0105 np. u krzy\u017cak\u00f3w, zawiera tylko 4 promienie i 3 sektory z rozpi\u0119t\u0105 nici\u0105 \u0142own\u0105. Z wierzcho\u0142ka tr\u00f3jk\u0105tnej konstrukcji wychodzi ni\u0107 mocuj\u0105ca, pe\u0142ni\u0105ca jednocze\u015bnie funkcj\u0119 sygnalizacyjn\u0105. Prz\u0105stnik jest elementem tej nici, gdy\u017c trzyma j\u0105 w przednich odn\u00f3\u017cach, za\u015b drugi jej fragment umocowany jest do k\u0105dzio\u0142k\u00f3w prz\u0119dnych. Je\u015bli owad zaczepi o nici \u0142owne, paj\u0105k gwa\u0142townie wysnuwaj ni\u0107 z k\u0105dzio\u0142k\u00f3w, zmniejszaj\u0105c napr\u0119\u017cenie sieci, kt\u00f3ra opada na ofiar\u0119, opl\u0105tuj\u0105c j\u0105. Niestety, ulega przy tym zniszczeniu i musi by\u0107 ka\u017cdorazowo odbudowana.<\/p>\n