{"id":3473,"date":"2023-01-23T10:14:16","date_gmt":"2023-01-23T09:14:16","guid":{"rendered":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/?p=3473"},"modified":"2023-01-23T10:16:24","modified_gmt":"2023-01-23T09:16:24","slug":"spider-of-the-year-2023-al","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/?p=3473","title":{"rendered":"Spider of the year 2023 &#8211; AL"},"content":{"rendered":"<p><strong>Merimanga e Vitit 2023<\/strong><\/p>\n<p><em>Cheiracanthium punctorium<\/em> (Villers, 1789)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Cheiracanthium punctorium <\/em>(Villers, 1789) i p\u00ebrket familjes Cheiracanthiidae. N\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, kjo familje ka 363 lloje, nga t\u00eb cilat 35 lloje jan\u00eb t\u00eb njohura n\u00eb Evrop\u00eb. Gjinia <em>Cheiracanthium<\/em> (merimangat thes verdh\u00eb) p\u0451rfaq\u0451sohet me 7 lloje n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Shp\u00ebrndarja, habitati, statusi i rrezikimit. <\/strong><em>Cheiracanthium punctorium <\/em>\u00ebsht\u00eb e shp\u00ebrndar\u00eb p\u0451rgjat\u0451 rajonit Palearktik, nga Evropa deri n\u0451 Azin\u0451 Qendrore. N\u00eb Evrop\u00eb ky lloj \u00ebsht\u00eb gjetur m\u00eb s\u00eb shumti n\u00eb rrafshinat dhe faqet e kodrave deri n\u00eb 800 m mbi nivelin e detit. Sidoqoft\u0451, ka edhe rekorde t\u0451 pranis\u0451 s\u0451 tyre n\u0451 lart\u0451si m\u0451 t\u0451 m\u0451dha, deri n\u0451 1000 m. Kjo merimang\u0451 jeton m\u0451 s\u0451 shumti n\u0451 bim\u0451sin\u0451 e ul\u0451t dhe t\u0451 shkurretave t\u0451 zonave t\u0451 ekspozuara mir\u0451 ndaj diellit dhe t\u0451 hapura, por mund t\u0451 gjenden edhe n\u0451 livadhe me lag\u0451shti. N\u00eb Shqip\u0451ri ky lloj nuk \u0451sht\u0451 i rrezikuar, por n\u0451 disa shtete t\u0451 Evrop\u0451s Qendrore ndodhet n\u0451 List\u0451n e Kuqe.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrshkrimi. <\/strong>Gjat\u00ebsia e trupit t\u00eb femr\u0451s s\u0451 <em>Cheiracanthium punctorium <\/em>\u00ebsht\u00eb rreth 10-15 mm, nd\u0451rsa meshkujt jan\u0451 pak m\u0451 t\u0451 vegj\u0451l (7.5-12 mm). Cefalotoraksi ka ngjyrim kafe-jeshile, ndonj\u0451her\u0451 mund t\u0451 jet\u0451 plot\u0451sisht portokalli, deri n\u0451 t\u0451 kuqe. Pjes\u0451t e goj\u0451s jan\u0451 shum\u0451 t\u0451 gjata dhe robuste. Ato kan\u0451 nj\u0451 pjes\u0451 bazale t\u0451 kuqe, dhe nj\u0451 dhemb t\u0451 zi, t\u0451 mpreht\u0451, me struktur\u0451 si gjilp\u0451r\u0451. Abdomeni i zbeht\u0451 i verdh\u0451-jeshil, shpesh ka nj\u0451 shenj\u0451 t\u0451 err\u0451t form\u0451 zemre e cila vazhdon deri n\u0451 mesin e abdomenit, por ndonj\u0451her\u0451 mund edhe t\u0451 mungoj\u0451. K\u0451mb\u0451t jan\u0451 t\u0451 verdha dhe me skajet e tyre m\u0451 t\u0451 err\u0451ta. Cifti i p\u0451rparm\u0451 i k\u0451mb\u0451ve \u0451sht\u0451 i zgjatur, i cili p\u0451rdoret dhe si tipar ndar\u0451s i gjinis\u0451 <em>Cheiracanthum<\/em>, me p.sh merimangat e gjinis\u0451 <em>Clubiona<\/em>.<\/p>\n<p><strong>M\u00ebnyra e jetes\u00ebs. <\/strong><em>Ch. punctorium<\/em> jan\u0451 merimanga kryesisht nokturne dhe nuk nd\u00ebrtojn\u00eb nj\u00eb rrjet p\u00ebr t\u00eb kapur pren\u0451 e tyre. Ato jan\u0451 aktive n\u0451 k\u0451rkim t\u0451 pres\u0451 s\u00eb tyre, t\u0451 cil\u0451n pasi e kapin e mposhtin me nj\u00eb pickim helmues. Fal\u00eb nofullave t\u00eb tyre t\u00eb m\u00ebdha dhe t\u00eb fuqishme, k\u0451to merimanga mund t\u0451 kapin insekte t\u00eb m\u00ebdha si karkaleca ose murgesh\u0451za. Merimangat e kalojn\u00eb dit\u00ebn n\u00eb streh\u0451n e tyre t\u00eb rrumbullakosur t\u00eb m\u00ebndafsht\u0451, zakonisht n\u00eb bim\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebt, shkurre ose n\u00ebn gur\u00eb. Ato mund t\u0451 gjenden kryesisht n\u00eb zona t\u00eb hapura t\u00eb pap\u00ebrdorura, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb barin e gjat\u00eb, n\u00eb hap\u0451sirat mes pyjeve, n\u0451 tok\u0451 t\u0451 pakultivuar dhe n\u0451 livadhe, si dhe n\u00eb skajet e shtigjeve dhe n\u0451 brigjet e lumenjve. N\u00eb mes t\u00eb ver\u0451s, femrat subadulte nd\u00ebrtojn\u00eb dhoma shum\u00eb t\u00eb dukshme ku ndodh shtrimi i vez\u0451ve, me madh\u00ebsi pothuaj sa t\u0451 nj\u0451 veze pule, t\u00eb cilat nd\u00ebrthuren me bar, gjethe ose pjes\u0451 t\u0451 tjera bimore. Pran\u00eb k\u0451tyre dhomave, meshkujt e pjekur seksualisht thurin streh\u0451n e tyre t\u00eb m\u00ebndafsht\u0451. Sapo femra t\u00eb arrij\u0451 pjekurin\u0451 seksuale, mashkulli shp\u0451rthen n\u0451p\u0451r murin midis dy dhomave p\u0451r tu cift\u0451zuar me femr\u0451n. Pas k\u00ebsaj, n\u00eb Gusht, formohet kokoni me rreth 80-300 vez\u00eb. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe streh\u0451zat e femrave mbrohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb agresive. Merimangat e vogla \u00e7elin 3-5 jav\u00eb m\u00eb von\u00eb, nga mesi i Shtatorit deri n\u00eb fillim t\u00eb Tetorit. Ato largohen nga dhoma e shtrimit dhe dim\u0451rojn\u0451 n\u00eb dhomat e m\u00ebndafshta t\u0451 nd\u0451rtuara af\u0451r tok\u0451s. K\u0451to dhoma kan\u0451 nj\u0451 diamet\u0451r prej rreth 5 mm dhe nd\u0451rtohen nga vet\u0451 t\u0451 vegjlit.<\/p>\n<p><strong>Helmi. <\/strong><em>Ch. puntorium<\/em> mund t\u0451 pickoj\u0451 njer\u0451zit vet\u0451m n\u0451se ata p\u00ebrpiqen ta kapin at\u0451. Sidoqoft\u00eb, jetesa e vetmuar e k\u0451tyre merimangave, zakonisht larg zonave t\u0451 banuara, e b\u0451n takimin me njeriun relativisht t\u00eb pamundur. Pickimi shkakton nj\u00eb dhimbje t\u00eb menj\u00ebhershme intensive djeg\u0451se q\u00eb arrin kulmin pas 5-20 minutash dhe mund t\u00eb zgjas\u00eb p\u00ebr disa or\u00eb. Intensiteti i dhimbjes \u00ebsht\u00eb i nj\u0451jt\u0451 me at\u0451 t\u0451 pickimit nga nj\u0451 grer\u0451z. Pickimi mund t\u00eb shkaktoj\u00eb simptoma t\u00eb tilla si \u00ebnjtje e moderuar lokale, skuqje, kruarje, t\u0451 vjella dhe ethe t\u0451 leht\u00eb. N\u0451 l\u0451kur\u0451 nuk shkaktohen ndryshime nekrotike. N\u00ebse \u00ebsht\u00eb e nevojshme, rekomandohet nj\u0451 terapi mb\u0451shtet\u0451se.<\/p>\n<p><strong>Lloje t\u00eb ngjashme. <\/strong>Ky lloj dallohet leht\u00ebsisht nga llojet e ngjashme n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore p\u00ebr shkak t\u00eb madh\u0451sis\u0451 dhe ngjyrosjes s\u00eb saj t\u00eb spikatur. Ajo mund t\u0451 ngat\u0451rrohet vet\u00ebm me lloje t\u00eb ngjashme t\u0451 merimangave t\u0451 familjes Clubionidae.<\/p>\n<p><strong>Pse <\/strong><strong><em>Cheiracanthium punctorium <\/em><\/strong><strong>\u0451<\/strong><strong>sht<\/strong><strong>\u0451<\/strong><strong> zgjedhur si Merimanga Evropiane e Vitit?<\/strong><\/p>\n<p>Nga nj\u00ebra an\u00eb, nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues i k\u00ebsaj familje t\u00eb merimangave nuk \u00ebsht\u00eb zgjedhur kurr\u00eb. Nga ana tjet\u00ebr, kjo merimang\u0451 p\u00ebrmendet mjaft shpesh n\u00eb media sepse shoq\u00ebrohet gjithashtu me raste t\u00eb pickimeve dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye konsiderohet klinikisht e r\u0451nd\u0451sishme. Megjithat\u0451 shum\u00eb shpesh k\u00ebto jan\u00eb thjesht hamend\u0451sime, k\u00ebshtu q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u0451 e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb dokumentohen rastet p\u00ebrkat\u00ebse dhe t\u00eb sigurohen informacione t\u0451 p\u0451rgjithshme p\u0451r k\u00ebt\u00eb merimang\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb shmangni frik\u00ebn e pabazuar. Duke zgjedhur Merimang\u00ebn e Vitit, shkenc\u00ebtar\u00ebt shpresojn\u00eb q\u00eb jo vet\u00ebm q\u00eb do ti kushtohet v\u00ebmendje nj\u00eb grupi pak t\u00eb njohur t\u00eb kafsh\u00ebve dhe habitateve t\u00eb tyre t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuara \u2013 n\u0451 k\u0451t\u0451 rast vendet e hapura si livadhet dhe kullotat \u2013 por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb edhe p\u00ebr t\u00eb mbledhur informacionin e p\u00ebrdit\u00ebsuar mbi shp\u00ebrndarjen aktuale t\u00eb saj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, mund t\u00eb shijoni k\u00ebt\u00eb Merimang\u00eb t\u00eb Vitit 2023 dhe t\u00eb na ofroni ndihm\u00eb me t\u00eb dh\u00ebnat e vendndodhjes ose me dokumentime fotografike t\u00eb k\u00ebtij lloji. Merimanga Evropiane e Vitit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrzgjedhur nga 84 araknolog\u00eb nga 27 shtete Evropiane. Kordinimi i votave \u00ebsht\u00eb realizuar nga Muzeu i Historis\u00eb s\u00eb Natyr\u00ebs s\u00eb Vjen\u00ebs, s\u00eb bashku me \u2018Arachnologischec Gesellschaft\u2019 (AraGes) dhe Shoqat\u00ebn Evropiane t\u00eb Araknologjis\u00eb. Christoph H\u00f6rweg &amp; Blerina Vrenozi.<\/p>\n<p><strong>Kontakt n<\/strong><strong>\u0451<\/strong><strong> Shqip<\/strong><strong>\u0451<\/strong><strong>ri:<\/strong><\/p>\n<p>Prof. Assoc. Dr. Blerina Vrenozi, Muzeu i Shkencave t\u0451 Natyr\u0451s, Rr. Petro Nini Luarasi, Nd. 76-1, No. 2, 1010 Tiran\u00eb, Shqip\u0451ri. E-mail: <a href=\"m&#97;&#x69;&#x6c;t&#111;&#58;&#x62;&#x6c;e&#114;&#x69;&#x6e;a&#46;&#118;&#x72;&#x65;n&#111;&#x7a;&#x69;&#64;&#102;&#115;&#x68;&#x6e;&#46;&#101;&#x64;&#x75;&#46;&#97;&#108;\">&#x62;&#x6c;&#101;r&#x69;&#x6e;&#97;&#46;v&#x72;&#x65;&#110;o&#x7a;&#x69;&#64;&#102;s&#x68;&#x6e;&#46;e&#x64;&#x75;&#46;&#97;l<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><strong>Merimanga e Vitit 2023<\/strong><\/p>\n<p><em>Cheiracanthium punctorium<\/em> (Villers, 1789)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Cheiracanthium punctorium <\/em>(Villers, 1789) i p\u00ebrket familjes Cheiracanthiidae. N\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, kjo familje ka 363 lloje, nga t\u00eb cilat 35 lloje jan\u00eb t\u00eb njohura n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n<p><span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span><\/p>\n<div class=\"read-more\"><a href=\"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/?p=3473\">Read more &#8250;<\/a><\/div>\n<p><!-- end of .read-more --><\/p>\n","protected":false},"author":112,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[117],"tags":[],"class_list":["post-3473","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-spider_of_the_year_2023"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3473","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/112"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3473"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3473\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3500,"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3473\/revisions\/3500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/european-arachnology.org\/esa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}