Spider of the year 2026 – RS

Pauk godine 2026

Mangora acalypha (Walckenaer, 1802)

prugasti krstaš

Informacije

Prugasti krstaš, Mangora acalypha (Walckenaer, 1802), spada u porodicu krstaša (Araneidae). Ovo je treća najveća porodica paukova na svetu i obuhvata 198 rodova sa više od 3160 vrsta. U rod Mangora spada 190 vrsta, a ova je jedina koja se nalazi u Evropi.

Rasprostranjenost, stanište i zaštitni status

Prugasti krstaš je rasprostranjen u celom Palearktiku i može se naći širom Evrope. Nizije mu odgovaraju više nego brdoviti predeli (do 800 m nadmorske visine), sa retkim nalazima do 1000 m u Nemačkoj pa čak i 1500 m u Francuskoj. Mangora acalypha se može naći na različitim staništima, pre svega sunčanim, kao što su suve livade, bašte, parkovi, žbunje i šume. Zbog svoje brojnosti i širokog spektra pogodnih staništa, Mangora acalypha je na Crvenim listama klasifikovana u kategoriju vrsta koje nisu ugrožene.

Opis

Dužina tela ženki Mangora acalypha je 4,5-6 mm, dok su mužjaci, dužine 3-3,5 mm, nešto manji. Oba pola su slična po obojenosti i oznakama po telu. Glavenogrudni region je svetlo-žut ili zelenkasto-braon sa crnim rubom i crnom centralnom prugom. Abdomen je belo žut sa karakterističnim oznakama sa gornje strane: tri crne štrafte ili tačnije, tri reda crnih tačaka povezanih uzdužnim linijama. Tumačenja ovih oznaka su različita što je dovelo do raznih imena u raličitim zemljama. U Engleskoj predstavljaju palicu za kriket (“cricket-bat orb weaver”), dok su u Francuskoj opisane kao mala boca (“mangore petit bouteille”).

Način života

Period parenja vrste Mangora acalypha je od kasnog proleća do leta. Polno zrele jedinke možemo naći od aprila do avgusta, dok ženke polažu jaja od sredine maja. Kokon od bele svile, širok od 4-5 mm u prečniku, sadrži približno 25 jajašaca. Mladi paukovi se izležu i prvi put presvlače u julu. Prezimljavaju u zemljištu pod mahovinama ili šumskoj stelji. U proleće, mladi nastavljaju da rastu i presvlače do postizanja polne zrelosti. Prugasti krstaš plete svoju mrežu na niskoj zeljastoj vegetaciji, žbunju i šiblju, obično na sunčanim, otvorenim staništima. Mreža, široka približno 20-30 cm, je uglavnom nagnuta i prožeta sa 40-60 radijalnih niti čije je središte ispleteno nitima veoma fine svile. Pauk ne gradi posebno sklonište i uglavnom stoji u centru mreže tokom dana. Kada je uznemiren, pauk traži skrovište u okolnoj vegetaciji ili skače na tlo puštaći za sobom svilenu nit uz pomoć koje se kasnije vraća do svoje mreže. Hrani se uglavnom malim letećim insektima koji se uhvate u mrežu, kao što su komarci ili muve.

Srodne vrste

U Evropi sličnih vrsta nema: prugastog krstaša lako prepoznajemo po jedinstvenim šarama na trbuhu.

Zašto je baš prugasti krstaš izabran za Evropskog pauka godine?

Prugasti krstaš je česta i široko rasprostranjena vrsta, te se vrlo lako može naći u šetnjama i izletima u prirodi. Veoma je laka za prepoznavanje: pauk sa svojim karakterističnm šarama na trbuhu i njegova gusta kružna mreža sa velikim brojem radijalnih niti i finim centrom. Izbor za Pauka godine ne služi samo da baci svetlost na manje popularnu grupu životinja, već i da naučnici prikupe podatke o trenutnoj rasportranjenosti vrste. Zato, držite oči širom otvorene na vašoj narednoj šetnji i pomozite dokumentovanju ovu vrste tako što ćete prijaviti ili fotografisati vaše zapažanje. Prirodnjački muzej u Beču koordinira program Pauk godine uz saradnju sa nemačkim Arahnološkim društvom (AraGes) i Evropskim arahnološkim društvom (ESA).

Christoph Hörweg & Norbert Milasowszky

Prevod: Luka Žarković